چهارشنبه 23 جمادى الاخر 1321 قمرى هو فرزندى الان كه پنج ساعت به غروب مانده است ، فرزندى مؤيد الملك از نياوران آدم فرستاده است كه ، اتابك اعظم از خدمت صدارت معاف شد . « 94 » زمانه دگر كرد بين النهار . به بينيم تا اسپ « 95 » اسفنديار * سوى آخر « 96 » آيد همى بىسوار و يا بارهء رستم جنگ‌جوى * بايوان نهد بىخداوند روى على الحساب كه من داخل كار و خبر نيستم . يادم باشد ، بعدها به شما خواهم نوشت . در باب نداشتن منشى تقصير از خود شماست ، نويسندهء مخبر السلطنه منشى نبود . قوام الدوله را بردند ، و سر اسرار را نبردند ، وجيه الملك جوانمرگ را نگه نداشتند . اصلا به هيچ طبقه از نوكر لايق معتبر اعتقاد ندارد . اجلال نظام را هم طبيعت اينطور كرده است ، دخلى به شما ندارد . از بصره ، اقلا شش بطرى انفيهء گل ولايتى بخواهيد . من لايق ندانستم به معز السلطنه بنويسم ، تا ببينم روزگار چه مىكند . شنبه 26 جمادى الاخر 1321 قمرى فرزند مكرم امروز كه جمعه است براى زيارت زاويهء مقدسه به شهر آمده‌ام ؛ فردا كه شنبه بيست و شش است ، انشاء الله بالا مىروم و روز يكشنبه به يارى خداوند ، بنه‌كن مىآيم به شهر . علت رفتن فردا آن است كه ، حضرت اشرف روحى فداه بعد از استعفاى از خدمت صدارت « 97 » ، اذن تشرف به مكهء معظمه حاصل كرد « 98 » ؛ دوم رجب از اينجا

--> ( 94 ) - جهت اطلاع از چگونگى معافيت اتابك رجوع كنيد به : اميرى ، مهراب . زندگى سياسى اتابك اعظم . تهران ، بىن ، بىت : 426 - 398 . ( 95 ) - در اصل : رخش . ( 96 ) - در اصل : آخور . ر ك : فردوس ، ابو القاسم . شاهنامه . تهران ، بروخيم ، 1314 ، ج 6 « داستان رزم اسفنديار با رستم » ابيات شمارهء 3446 و 3447 . ( 97 ) - ادوارد براون ( انقلاب ايران . احمدپژوه ، تهران ، معرفت ، 1338 ) : 107 ، مىنويسد : « در 15 سپتامبر 1903 [ 22 جمادى الاخر 1321 ه . ق ] گفته شد - جنبهء تنفر عمومى وحشتزا گرديده و امين السلطان از پست صدارت استعفا داد . پنج وزير براى انجام امور دولت معين شدند ، ولى در هفته بعد ، عين الدوله نوهء فتح على شاه به وزارت داخله منصوب گرديد . در حدود دو هفته پيش از استعفاى امين السلطان ، يعنى در آغاز سپتامبر ، حكم الملك پزشك محبوب شاه كه معروف به آنگلوفيل بوده ، در رشت با يك نفر از نوكران محرمش درگذشتند و مرگ آنها موجب بدگمانى زيادى شده ، عموما معتقد بودند كه رقيبش امين السلطان با وسائلى او را مسموم ساخته است » . ( 98 ) - متن دستخط مظفر الدين شاه چنين بود : « استعفاى شما قبول شد و اجازهء زيارت بيت الله مرحمت . بايد بيش از هفت ماه غيبت نكنيد ، كمال مرحمت را دربارهء شما دارم » ( ر . ك : اميرى ، مهراب : 416 )